Ομιλίες από την ημερίδα που οργάνωσε η Επιτροπή Εποπτείας Ψυχικά Ασθενών στις 12-2-2005 με θέματα: «Νομοθετική ρύθμιση για τη θεραπευτική αντιμετώπιση αδικοπραγούντων Ψυχικά Ασθενών», «Ενδιάμεσες δομές στην κοινοτική ψυχιατρική»

ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΤΟΥΣ ΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟΥΣ ΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΩΝ ΦΥΛΑΚΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η ανομοιογένεια του πληθυσμού

O πληθυσμός των κρατουμένων είναι ανομοιογενής. Ανομοιογενής όσον αφορά ηλικίες αδικήματα, ψυχοπαθολογία, προβλήματα υγείας, κοινωνικοοικονομική προέλευση, θρησκευτικές και πολιτισμικές αντιλήψεις, εργασιακές δεξιότητες, καταγωγή και πολλά άλλα. Αυτή η ανομοιογενής κοινότητα, χαρακτηρίζεται από το ότι έχει αδικοπραγήσει με διάφορους τρόπους, και ότι το ποινικό κομμάτι που τους επιβάλλεται θέλει να προστατεύσει την κοινωνία, να ικανοποιήσει το κοινωνικό αίσθημα δικαίου και παράλληλα να σωφρονίσει και να θεραπεύσει.

Μέσα από αυτή την ανομοιογενή ομάδα πληθυσμού διακρίνονται ομάδες με κοινά προβλήματα όπως :

Α. Κρατούμενοι με προβλήματα αλκοολισμού, χρήσης και κατάχρησης τοξικών ουσιών

Οι κρατούμενοι χρήστες και καταχραστές ουσιών πέραν από τα άλυτα οικογενειακά και κοινωνικοοικονομικά τους προβλήματα, μεταφέρουν στις Φυλακές και τα προβλήματα υγείας απότοκα της χρήσης και της κατάχρησης αυτών των ουσιών. Αυτό συνεπάγεται παθολογικά προβλήματα υγείας και ψυχιατρικές και ψυχολογικές διαταραχές , που χρίζουν κάποτε άμεσης, κάποτε εντατικής, και πάντα μακροχρόνιας εξειδικευμένης θεραπευτικής βοήθειας με απώτερο στόχο την ισχυροποίηση των μηχανισμών άμυνας τους στην οιανδήποτε μορφή εξάρτησης, την ισχυροποίηση του Εγώ, με απώτερο στόχο την επανένταξη τους στην οικογένεια τους, και στην κοινωνία.

Β. Κρατούμενοι με χρόνια ψυχιατρικά προβλήματα

Οι κρατούμενοι με χρόνια ψυχιατρικά προβλήματα ή προβλήματα ψυχολογικό που δημιουργούνται στον ψυχισμό τους ή επιβαρύνονται ένεκα του εγκλεισμού τους στις Φυλακές και που χρίζουν άμεσης, εντατικής, και εξειδικευμένης θεραπευτικής βοήθειας με απώτερο στόχο την επανένταξη τους στην κοινότητα μετά την απόλυση τους.

Γ. Κρατούμενοι που έχουν σεξουαλικά αδικοπραγήσει

Οι σεξουαλικά αδικοπραγούντες αποτελούν μείζον θέμα τα τελευταία 10 χρόνια. Το Συμβούλιο της Ευρώπης έχει υποχρεωθεί να συστήσει Επιτροπή από Ειδικούς από κάθε χώρα για να θεσμοθετήσουν νομοθετικά και θεραπευτικά μέτρα αντιμετώπισης του προβλήματος των σεξουαλικά αδικοπραγούντων, τόσο εντός των σωφρονιστικών ιδρυμάτων όσο και στην κοινωνία.

Η Διεπαγγελματική Ομάδα και ο Θεραπευτικός της ρόλος στο σωφρονιστικό σύστημα των Φυλακών

Η Διεπαγγελματική ομάδα συστάθηκε τον Σεπτέμβριο του 2004 και σκοπό έχει την δομημένη και ομαδική παρέμβαση λειτουργών ψυχικής υγείας που αντικαθιστά την μέχρι πρότινος αποσπασματική, ευκαιριακή, ή την κατ' ανάγκη παρέμβαση από μεμονωμένους λειτουργούς ψυχικής υγείας. Έτσι δημιουργείται μια νέα δυναμική στο χώρο των θεραπευτικών παρεμβάσεων σύμφωνη με τις αντιλήψεις της βιοψυχοκοινωνικής αντιμετώπισης των ψυχικών προβλημάτων.

Ι. Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Α) Ο ψυχίατρος ως επιστημονικός συντονιστής της Διεπαγγελματικής Ομάδας Συντονίζει την λειτουργία της Διεπαγγελματικής ομάδας και καθορίζει τους στόχους και τη στρατηγική των θεραπευτικών προγραμμάτων στο σωφρονιστικό ίδρυμα, εποπτεύει την λειτουργία τους και την αποτελεσματικότητα στην εφαρμογή τους.

Β) Η θεραπευτική παρουσία του ψυχιάτρου
Ο ψυχίατρος προβαίνει σε διάγνωση της ψυχοπαθολογίας και προτείνει φαρμακευτικές και ψυχοθεραπευτικές λύσεις στις δυσκολίες που υπάρχουν ή προκύπτουν στους κρατουμένους με τον εγκλεισμό τους στις φυλακές. Διασφαλίζει επίσης το θεραπευτικό συνεχές πριν, κατά και μετά την κράτηση τους.

Γ) Προάγει τα εκπαιδευτικά και τα ερευνητικά προγράμματα.

ΙΙ. Ο ρόλος των κλινικών ψυχολόγων

Οι λόγοι που καθιστούν απολύτως απαραίτητη την παρουσία κλινικών ψυχολόγων επί καθημερινής βάσης, ήτοι αποκλειστικά αποσπασμένων στο τμήμα των Φυλάκων είναι:

Α) Το θεραπευτικό και συνθεραπευτικό έργο που αναλαμβάνουν:

Στο θεραπευτικό τους έργο δύναται να έχουν διαγνωστική και θεραπευτική αυτοτέλεια στην αναγνώριση και θεραπεία της ψυχοπαθολογίας.

Στο συνθεραπευτικό τους έργο ως επιστημονικοί συνεργάτες με την κατάλληλη διαγνωστική και θεραπευτική γνώση (που μόνο ο επιστημονικά καταρτισμένος κλάδος του κλινικού ψυχολόγου μπορεί να κατέχει), καλούνται να συνδράμουν και να επισφραγίσουν το θεραπευτικό έργο του Ειδικού Ψυχιάτρου καθώς και των άλλων λειτουργών της πολυθεματικής ομάδας. Επίσης καλούνται να διενεργήσουν εξειδικευμένες εξετάσεις, απαραίτητες στον ψυχίατρο πραγματογνώμονα εν όψει δικαστικών διαδικασιών.

Β) Ως βασικά μέλη της πολυθεματικής ομάδας του Τμήματος των Φυλακών, με αδιαμφισβήτητες επιστημονικές γνώσεις, πανεπιστημιακές και κλινικές, δύνανται να προτείνουν, να συμμετέχουν, να καθορίζουν, να εποπτεύουν και να φέρουν σε πέρας προγράμματα, θεραπευτικού, εκπαιδευτικού, ενημερωτικού χαρακτήρα.

Γ) Μπορούν να αντιπροσωπεύσουν την θεραπευτική ομάδα, στη Διασύνδεση της με τις Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας, σε σεμινάρια ή συνεδρία, και σε σχέση με πανεπιστημιακούς ή άλλους φορείς που έχουν αντικείμενο ενδιαφέροντος το σωφρονιστικό σύστημα και τις προεκτάσεις του, καθώς επίσης να τύχουν περαιτέρω επιστημονικής κατάρτισης σε εξειδικευμένα θέματα που απασχολούν το Τμήμα των Φυλακών.

III. Ο ρόλος ψυχολόγου τοποθετημένου ως συμβούλου για τις Τοξικοεξαρτήσεις

Ο Ψυχολόγος που έχει τοποθετηθεί ως σύμβουλος για τις τοξικοεξαρτήσεις είναι μέλος μιας διεπαγγελματικής ομάδας πού έχει σαν αντικείμενο παρέμβασης αποκλειστικά τους χρήστες και καταχραστές τοξικών και εξαρτησιογόνων ουσιών και τις ευπαθείς σε αυτά ομάδες ατόμων.

Διενέργεια συναντήσεων με κρατουμένους, ενημερωτικής φύσης, αξιολόγησης, παρεμβατικού, συμβουλευτικού περιεχομένου, διενέργεια ερευνητικού έργου, συμμετοχή σε εκπαιδευτικά σεμινάρια, συμμετοχή στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα των Φυλακών για τους νεοεισερχόμενους δεσμοφύλακες .

IV. Ο ρόλος των εργοθεραπευτών

Η εργοθεραπεία είναι πολύ σημαντική και απαραίτητη σε ένα τόσο ειδικό χώρο όπως είναι οι φυλακές. Είναι απαραίτητο και αναπόσπαστο κομμάτι της διεπιστημονικής ομάδας που εμπλέκεται από τη στιγμή που ο πελάτης μπει στο χώρο των φυλακών μέχρι την αποφυλάκιση του.

Α) Λεκτικοποίηση συναισθημάτων

Όπως είναι ήδη γνωστό, οι κατάδικοι έρχονται αντιμέτωποι με πολλά ανάμεικτα συναισθήματα, που δεν μπορούν να αναγνωρίσουν και να εκφράσουν με υγιή τρόπο (κυρίως λεκτικά).

Μέσω των μη λεκτικών εκφραστικών τεχνικών, στις οποίες εξειδικεύονται οι εργοθεραπευτές (π.χ. προβολικές τεχνικές όπως ζωγραφική, role playing κτλ.) μπορούν να βοηθήσουν τους πελάτες/κατάδικους στην αναγνώριση, κατανόηση και έκφραση των συναισθημάτων που δεν μπορούν να λεκτικοποιήσουν.

Οι εκφραστικές τεχνικές χρησιμοποιούνται ανά το παγκόσμιο από τους εργοθεραπευτές στο πλαίσιο των φυλακών και έχουν αποδεικτεί πολύ σημαντικές για την επιτυχή έκβαση της θεραπευτικής πορείας.

Β) Ανάπτυξη Δεξιοτήτων

Ένας άλλος σημαντικός παράγοντας που καθιστά απαραίτητη την εργοθεραπεία σε ένα τέτοιο πλαίσιο είναι η εκτόνωση της έντασης των κρατουμένων μέσα από εργοθεραπευτικές παρεμβάσεις και τεχνικές, με αποτέλεσμα τη μείωση ή ακόμη και την εξάλειψη της βίας. Η συνεχής παραμονή των κρατουμένων σε ένα τόσο κλειστό χώρο με πολλούς περιορισμούς συνδράμει στη μεγιστοποίηση των συναισθημάτων που εκφράζονται με βίαιο ή άλλο λανθασμένο τρόπο. Εδώ καλείται ο εργοθεραπευτής (σε συνεργασία πάντα με την υπόλοιπη διεπιστημονική ομάδα) να παρέμβει με σωστές τεχνικές όπως:

Γ) Εργασιακή και Κοινωνική Αποκατάσταση

Ένας δεύτερος αλλά εξίσου σημαντικός ρόλος που έχει η εργοθεραπεία στις φυλακές είναι η εργασιακή αποκατάσταση που περιέχει προγράμματα σχετικά με εργασία για να αναπτύξουν εργασιακές συνήθειες και δεξιότητες.

Στις Κεντρικές Φυλακές Κύπρου υπάρχουν διάφορα εργαστήρια όπως τυπογραφείο, σιδηρουργείο και άλλα (τα οποία μπορούν να λειτουργήσουν και με θεραπευτικούς στόχους με την εποπτεία εργοθεραπευτή), αλλά και ο θεσμός του Κέντρου Καθοδήγησης και Εξωιδρυματικής Απασχόλησης Καταδίκων (ΚΚΕΑΚ) που θεωρείται απαραίτητη η παρουσία εργοθεραπευτή που θα εμπλέκεται θεραπευτικά στην εργασιακή και κοινωνική αποκατάσταση των κρατουμένων, σε συνεργασία με τις Κοινωνικές Υπηρεσίες.

Συνοπτικά καταδεικνύεται η αναγκαιότητα και ο σημαντικός ρόλος που έχει να διαδραματίσει η παρουσία της εργοθεραπεύτριας στο τμήμα των Φυλακών με την υποστήριξη υλικοτεχνικής υποδομής, στον καθορισμό προγραμμάτων θεραπευτικής παρέμβασης, κοινωνικής και εργασιακής αποκατάστασης.

V. Ο ρόλος των εξειδικευμένων ψυχιατρικών νοσηλευτών

Οι εξειδικευμένοι ψυχιατρικοί νοσηλευτές συμμετέχουν ενεργά στα διάφορα προγράμματα θεραπευτικού, εκπαιδευτικού και ερευνητικού χαρακτήρα. Εφαρμόζουν αυστηρό έλεγχο στην διαχείριση των φαρμακευτικών σκευασμάτων. Βοηθούν στην υλοποίηση των προγραμμάτων κοινωνικής επανένταξης των κρατουμένων προ και μετά την απόλυση τους. Στη περίπτωση δημιουργίας ψυχιατρικής κλινικής εντός των φυλακών, καθοριστική θα είναι η συμμετοχή τους στην λειτουργία της.

VI. Ο ρόλος των Κοινωνικών Λειτουργών

Οι Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας έχουν να διαδραματίσουν κεντρικό ρόλο στην επαγγελματική Ομάδα σε σχέση με τις κοινωνικές δυσκολίες που προκύπτουν στους κρατουμένους λόγω του εγκλεισμού τους στις Φυλακές, όπως είναι η σχέση τους με την οικογένεια τους και η στήριξη των οικογενειών των κρατουμένων. Επίσης για την προετοιμασία για την απόλυση τους και τον προγραμματισμό της αποκατάστασης των κρατουμένων με την έξοδο τους από το σωφρονιστικό ίδρυμα τόσο στον εργασιακό, οικονομικό όσο και στον κοινωνικό και οικογενειακό τομέα με την παροχή ενδιάμεσων δομών και εργασίας.

VII. Άλλες Ειδικότητες

Επιπρόσθετα είναι απαραίτητη η εμπλοκή άλλων ειδικοτήτων σε μια διευρυμένη επαγγελματική ομάδα (παθολόγων, δασκάλων, καθηγητών, εκπαιδευτών εργασίας, κ.λ.π.) για την υλοποίηση των πιο πάνω προγραμμάτων.

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Ψυχιατρικές και νοσηλευτικές θεραπευτικές παρεμβάσεις

Το έτος 2004 από τον συνολικό αριθμό κατά μέσω όρο (490) των κρατουμένων στις Κεντρικές Φυλακές, παρακολουθούνται θεραπευτικά και με φαρμακευτική υποστήριξη κατά μέσω όρο 123 κρατούμενοι που παρουσιάζουν ενεργό ψυχοπαθολογία. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι υπόλοιποι κρατούμενοι πού αποτελούν τα 3/4 του συνολικού αριθμού δεν παρουσιάζουν ψυχικές διαταραχές. Απλώς επιλέγουν να μην ζητήσουν βοήθεια για να τις αντιμετωπίσουν. Είναι, όμως, απαραίτητο, όλοι οι κρατούμενοι που εισέρχονται στις Κεντρικές Φυλακές να τυγχάνουν μίας πρώτης ψυχιατρικής εκτίμησης και ψυχολογικής αξιολόγησης, όπως αυτό εφαρμόζεται για τα παθολογικά προβλήματα.

Οι Ψυχιατρικές και νοσηλευτικές παρεμβάσεις κατά το 2004 αφορούσαν 1674 κρατούμενους, περίπου 140 τον μήνα. Αυτές περιλάμβαναν ψυχιατρικές εκτιμήσεις, θεραπευτικές παρεμβάσεις, εραπείες, γνωματεύσεις για δικανικούς σκοπούς 11 τον αριθμό, σύγκληση Ιατροσυμβουλίων 3 τον αριθμό. Νοσηλευτικές παρεμβάσεις από τον Ανώτερο Νοσηλευτικό Λειτουργό. Νοσηλευτικές παρεμβάσεις στα πλαίσια των εξωτερικών ιατρείων, συμβουλευτική κρατουμένων, λήψη ιστορικών, προετοιμασία των συναντήσεων του Ψυχίατρου με κρατούμενους (τηλεφωνική επικοινωνία, προετοιμασία φακέλων κτλ.).

Ελάχιστος αριθμός κρατουμένων περί τα 2 άτομα έχουν ζητήσει ψυχιατρική παρέμβαση από ιδιώτες συναδέλφους. Σε άλλους 10 έχει ζητηθεί από τους δικηγόρους τους από ιδιώτες ψυχιάτρους ψυχιατρική πραγματογνωμοσύνη, για δικανικούς σκοπούς.

Από τους κρατούμενους έχουν νοσηλευτεί 2 με εισαγωγή στο Νοσοκομείο Αθαλάσσας.

Δεν έχουν συλλέγει στοιχεία για τα νέα περιστατικά κατά την διάρκεια του έτους 2004 ένεκα της μη λειτουργίας της διεπαγγελματικής ομάδας παρά μόνο περί το τέλος της περιόδου αυτής.

Παράλληλα ως ψυχίατρος των Υ.Ψ.Υ ήμουν μέλος:

1. της επιτροπής εγκληματικότητας που συστήθηκε από το Υπουργείο Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως. Ως μέλος της επιτροπής συνέβαλα εις την σύνταξη του προσχεδίου δράσης σε ότι αφορά τις υπηρεσίες του Υπουργείου Υγείας και ειδικότερα των Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας σε σχέση με την αντιμετώπιση της εγκληματικότητας κατά την περίοδο του σωφρονισμού.

2. Της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την θεραπευτική αντιμετώπιση των σεξουαλικά αδικοπραγούντων στα σωφρονιστικά ιδρύματα και την κοινότητα, ως ο κύριος εκπρόσωπος. Κατά την περίοδο αυτή έφερα σε πέρας με την συνεργασία Τμήματος Παιδικής και Εφηβικής Ψυχιατρικής, του Γραφείου Ευημερίας και της Αστυνομίας, 2 έρευνες α) Ανήλικοι θύτες αδικοπραγήσαντες σε Ανήλικα θύματα ( επισυνάπτεται) β) Ενήλικες θύτες αδικοπραγήσαντες σε ανήλικα θύματα (στην τελική επεξεργασία θα κατατεθεί αργότερα ).γ) Ερευνα με άξονα την ψυχοπαθολογία και την χρήση και κατάχρηση τοξικών ουσιών.(επισυνάπτεται στο ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ )

Εβδομαδιαίο ωράριο εργασίας Διεπαγγελματικής Ομάδας Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας στο Τμήμα Φυλακών

Ψυχίατρος, Δρ. Λ. Καριόλου: Δευτέρα, Τρίτη και Παρασκευή (υπό αίρεση)
Κλινικός Ψυχολόγος, κ. Δ. Πανταζής: Δευτέρα και Τρίτη
Ανώτερος Νοσηλευτικός Λειτουργός, κ. Λ. Κάτσιης: καθημερινά
Ψυχολόγος που έχει τοποθετηθεί ως σύμβουλος για τις Τοξικοεξαρτήσεις, κ. Μ. Σιαλή: καθημερινά
Εργοθεραπεύτρια, κ. Μ. Γεωργιάδου: Δευτέρα, Τρίτη και Παρασκευή

ΑΜΕΣΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ για ΣΤΕΛΕΧΩΣΗ του Τμήματος Φυλακών Των Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας για το 2005

Ψυχίατρος πλήρους και αποκλειστικής απασχόλησης.
2 Κλινικοί ψυχολόγοι πλήρους και αποκλειστικής απασχόλησης
2 Εργοθεραπευτές πλήρους και αποκλειστικής απασχόλησης
3 Νοσηλευτικοί λειτουργοί (1 Ανώτερος νοσηλευτικός λειτουργός) πλήρους και αποκλειστικής απασχόλησης

Δημιουργία αυτόνομου Τμήματος για τις Τοξικοεξαρτήσεις

Ψυχίατρο Κλινικό Ψυχολόγο,
Ψυχολόγο - ΣύμβουλοΤοξικοεξάρτησης,
Εργοθεραπεύτρια και 2 Νοσηλευτικούς λειτουργούς.

Ενίσχυση του ρόλου του Δικανικού Ψυχιάτρου.

Συμπερασματικά:

Από τα ανωτέρω, είναι εμφανής η αναγκαιότητα για δομημένη διεπαγγελματική θεραπευτική παρέμβαση. Προτεραιότητα η περαιτέρω ενίσχυση της ομάδας με λειτουργούς και που η πλήρης και αποκλειστική τους απασχόληση τους να είναι το τμήμα των Φυλακών.

Δρ Λούης Καριόλου, Ψυχίατρος

ΕΡΕΥΝΑ

Από πρόσφατη έρευνα (2004) με άξονα την ψυχοπαθολογία σε σχέση με ιστορικό χρήσης και κατάχρησης τοξικών ουσιών, στον πληθυσμό των κρατουμένων που παρακολουθώ αυτή τη στιγμή, προέκυψαν τα πιο κάτω στοιχεία:

Ο πληθυσμός της έρευνας με σύνολο 92 άτομα συμπεριλαμβάνει Κύπριους άντρες, Κύπριες Γυναίκες και Άντρες Ομογενείς και Αλλοδαπούς.

Τα ποσοστά σύμφωνα με την ψυχοπαθολογία, το φύλο και την εθνική καταγωγή έχουν ως ακολούθως:

Συνολικά ο πληθυσμός της έρευνας με άξονα την ψυχοπαθολογία κατανέμεται ως ακολούθως:

Στο σύνολο του πληθυσμού της έρευνας ανευρέθη ιστορικό χρήσης και κατάχρησης τοξικών ουσιών με τα ακόλουθα ποσοστά:

Εάν εξαιρέσουμε την χρήση καπνού τότε το 27,7 % δεν έχει κάνει καμία χρήση ή κατάχρηση άλλων τοξικών ουσιών.

Παρατηρήσεις:

  1. Η πυκνότητα της ψυχοπαθολογίας όσον αφορά τις ψυχωτικές διαταραχές, τις διαταραχές προσωπικότητας και τα άτομα με ελαφριά νοητική υστέρηση είναι σε αρκετά υψηλό ποσοστό στις Φυλακές, σε σχέση με τα ποσοστά στον γενικό πληθυσμό στην κοινότητα.
  2. Το 1/3 περίπου των κρατουμένων της έρευνας δεν έχει ιστορικό χρήσης ή κατάχρησης τοξικών ουσιών πέραν του καπνού.

Τα πιο πάνω στοιχεία καταδεικνύουν την αναγκαιότητα πολύμορφης θεραπευτικής παρέμβασης που να στοχεύει κατά κύριο λόγο στην ψυχοπαθολογία των κρατουμένων και στον ιδιαίτερο ρόλο που έχει να διαδραματίσει το σωφρονιστικό ίδρυμα των Φυλακών σε σχέση με το ποινικό σύστημα και το κοινωνικό σύνολο.

<< Πίσω στα περιεχόμενα