Ομιλίες από την ημερίδα που οργάνωσε η Επιτροπή Εποπτείας Ψυχικά Ασθενών στις 12-2-2005 με θέματα: «Νομοθετική ρύθμιση για τη θεραπευτική αντιμετώπιση αδικοπραγούντων Ψυχικά Ασθενών», «Ενδιάμεσες δομές στην κοινοτική ψυχιατρική»
Χαιρετισμός του Υπουργού Υγείας κ. Ανδρέα Γαβριηλίδη στην Ημερίδα της Επιτροπής Εποπτείας Ψυγικά Ασθενών (12 Φεβρουαρίου, 2005, ώρα 9.00 π.μ. Ξενοδοχείο ΧΙΛΤΟΝ, Λευκωσία)
Φίλε Υπουργέ της Δικαιοσύνης και Δημόσιας Τάξης,
Κύριε Πρόεδρε της Επιτροπής Εποπτείας Ψυχικά Ασθενών,
Εκλεκτοί προσκεκλημένοι,
Διακεκριμένοι ομιλητές,
Αγαπητοί σύνεδροι,
Αισθάνομαι ιδιαίτερη χαρά για την ευκαιρία που μου δίνεται σήμερα να χαιρετήσω την Ημερίδα που οργανώνει η Επιτροπή Εποπτείας Ψυχικά Ασθενών, με τη συνεργασία της Ένωσης Δικαστών Κύπρου, του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου και της Ψυχιατρικής Εταιρείας Κύπρου.
Οι σύνεδροι θα έχουν την ευκαιρία να ενημερωθούν από διακεκριμένους Κύπριους και ξένους επιστήμονες του ιατρικού και του νομικού κόσμου, για σοβαρά ζητήματα που άπτονται της μεταχείρισης των ψυχικά ασθενών και αφορούν στα ανθρώπινα δικαιώματα τους.
Η ψυχική ασθένεια όπως όλοι γνωρίζουμε, αποτελούσε για αιώνες ολόκληρους ένα ζήτημα που συνδεόταν άμεσα με την προκατάληψη, τον στιγματισμό, τον αποκλεισμό των ατόμων από την κοινωνία και κατ' επέκταση τη στέρηση βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων τους.
Τις τελευταίες δεκαετίες, τα δεδομένα για την ψυχική νόσο αλλάζουν θεαματικά και η ψυχιατρική μεταρρύθμιση εφαρμόζεται σταδιακά σ' όλες τις αναπτυγμένες χώρες, με γνώμονα τις βασικές αρχές που καθορίστηκαν σε σχετική Διακήρυξη του Ο.Η.Ε., δηλαδή, την εξάλειψη των διακρίσεων εξαιτίας της ψυχικής ασθένειας, το δικαίωμα του ψυχικά ασθενούς να νοσηλεύεται μέσα στην κοινότητα και να τυγχάνει θεραπείας με μεθόδους που δεν συγκρούονται με τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα του.
Τα επιδημιολογικά δεδομένα για την ψυχική ασθένεια, οδηγούν αναπόφευκτα στο συμπέρασμα, ότι αυτή αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα στις σύγχρονες κοινωνίες. Στις χώρες μέλη της Ε.Ε. υπολογίζεται με βάση τις τελευταίες στατιστικές της Π.Ο.Υ., ότι 163000 θάνατοι, είναι το αποτέλεσμα αυτοκτονιών, ποσοστό το οποίο στην ηλικιακή ομάδα των 15-35 ετών αποτελεί τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά τα τροχαία ατυχήματα.
Επιπρόσθετα, οι ψυχικές διαταραχές συνοδεύονται άμεσα με τον κοινωνικό αποκλεισμό, την ανεργία, τη χρήση ουσιών εξάρτησης, την κατάχρηση αλκοόλ και όλων των συνεπαγόμενων με αυτό προβλημάτων, και που συνιστούν οικονομική επιβάρυνση, η οποία στις χώρες μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπολογίζεται μεταξή 3% και 4% του ακαθάριστου εθνικού προϊόντος.
Στη σχετική Διακήρυξη και το Σχέδιο Δράσης που υιοθετήθηκε στη διάρκεια της Ευρωπαϊκής Υπουργικής Διάσκεψης της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας για την ψυχική υγεία που πραγματοποιήθηκε στο Ελσίνκι τον περασμένο μήνα, οι χώρες μέλη της Οργάνωσης δεσμεύτηκαν να προωθήσουν προγράμματα και στρατηγικές με στόχο την προαγωγή της ψυχικής υγείας και την ανάδειξη της ως πρωταρχικού συστατικού για την οικοδόμηση μιας υγιούς και συνεκτικής κοινωνίας.
Οι στρατηγικές αυτές και τα προγράμματα στοχεύουν στην καταπολέμηση του στίγματος και της προκατάληψης, στην πρόληψη των προβλημάτων ψυχικής υγείας και των αυτοκτονιών, στη διασφάλιση της ποσότητας σε ψηλού επιπέδου πρωτοβάθμιας φροντίδας και υγείας εντός της κοινότητας, στη δημιουργία επαρκών και κατάλληλα εκπαιδευμένου δικτύου εργαζομένων στον τομέα της ψυχικής υγείας και άλλων επαγγελμάτων.
Η Κύπρος, με την υπογραφή της Διακήρυξης δεσμεύτηκε να προωθήσει όλα τα αναγκαία μέτρα, ούτως ώστε η προώθηση της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης να επιταχυνθεί με τη συμπλήρωση των κενών που υφίστανται στην νομοθεσία, στις δομές, αλλά και στα προγράμματα που πρέπει να εφαρμοστούν με στόχο τη βελτίωση και αναβάθμιση της ψυχιατρικής φροντίδας και την εργασιακή αποκατάσταση και κοινωνική επανένταξη των ψυχικά ασθενών.
Ταυτόχρονα ο Υπουργός Υγείας είχε την ευκαιρία, προσφωνώντας την Ολομέλεια της Διάσκεψης να ενημερώσει για την πορεία της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης στην Κύπρο που εφαρμόζεται από τη δεκαετία του 1980 ως αποτέλεσμα της οποίας ήταν η συρρίκνωση του Νοσοκομείου Αθαλάσσας, και η μείωση των ασθενών από 800 το 1987 στους 150 το 2004. Επιπρόσθετα επεσήμανε την αύξηση των οικονομικών πόρων που διατίθενται μέσω του ετήσιου προϋπολογισμού για τη ψυχιατρική φροντίδα στα κοινοτικά κέντρα.
Η προσπάθεια για αντιμετώπιση των προβλημάτων του ευαίσθητου αυτού τομέα, επιβάλλει τη στράτευση της κοινωνίας στο σύνολο της, και την ευαισθητοποίηση και εμπλοκή κάθε πολίτη. Τα μηνύματα είναι αισιόδοξα, αφού έχουν ήδη εμπλακεί ενεργά σ' αυτή τη διαδικασία, οι εθελοντικές οργανώσεις ψυχικής υγείας και η τοπική αυτοδιοίκηση, με τη συμμετοχή τους σε συνεταιριστικά προγράμματα που προωθεί η Κυβέρνηση μέσω των αρμόδιων υπηρεσιών. Ενδεικτικά αναφέρω, μεταξύ άλλων, τα κέντρα Ημέρας που λειτουργούν σε διάφορες κοινότητες και τις μονάδες εργασιακής αποκατάστασης.
Για τη λεπτομερή πορεία της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης και των εσωτερικών παραμέτρων της στην Κύπρο, θα έχετε την ευκαιρία να ενημερωθείτε σε έκταση από το Διευθυντή Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας. Εκείνο που θα ήθελα να σας βεβαιώσω είναι ότι η Κυβέρνηση θα συνεχίσει τις προσπάθειες της ώστε να επιταχυνθεί η ψυχιατρική μεταρρύθμιση και να επιτύχουμε το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα.
Είμαι βέβαιος ότι, σύμφωνα με το πρόγραμμα, αναμένεται ότι τα θέματα που θα αναπτυχθούν από τους διακεκριμένους ομιλητές οι οποίοι με τη συμμετοχή τους τιμούν και αναβαθμίζουν την Ημερίδα, θα δώσουν το έναυσμα για ένα γόνιμο διάλογο μεταξύ όλων των εμπλεκομένων φορέων, υπηρεσιών αλλά και της κοινωνίας γενικότερα. Ένας τέτοιος εποικοδομητικός διάλογος θα διευκολύνει τον εντοπισμό των προβλημάτων και θα υποδείξει τη λήψη των ορθών αποφάσεων που θα στέλνουν τα ανάλογα μηνύματα για την περαιτέρω εμπλοκή των οργανωμένων κοινωνικών φορέων, αλλά και του ίδιου του κάθε πολίτη ξεχωριστά ως το κυρίαρχο στοιχείο της κοινωνίας μας.
Θα ήθελα με την ολοκλήρωση του σύντομου χαιρετισμού μου να αναφέρω την επιγραμματική διατυπωμένη φράση στη Διακήρυξη του Ελσίνκι ότι «Δεν υπάρχει υγεία χωρίς την ψυχική υγεία».
Θα ήθελα τέλος να συγχαρώ την Επιτροπή Εποπτείας Ψυχικά Ασθενών και τους συνδιοργανωτές για την πρωτοβουλία τους να οργανώσουν τη σημερινή Ημερίδα, την οποία θεωρώ ως έμπρακτη απόδειξη της επιθυμίας και της βούλησης τους να ενισχύσουν τις προσπάθειες της Κυβέρνησης στο δύσκολο έργο της.
Εύχομαι κάθε επιτυχία στους στόχους της Ημερίδας και κηρύσσω την έναρξη των εργασιών της.